"Primer Ýnfertilite" hiç gebelik elde edilemeyen bir çift için yapýlan tanýmlamadýr. "Sekonder Ýnfertilite" ise çiftlerden biri veya her ikisinin daha önce bir gebelik saðlayabildiði durumdur. Tekrarlayan gebelik kayýplarý ve erken doðumlar da canlý bebek sahibi olunmamasý durumu olduðundan, kýsýrlýk tanýmý içine gebe kalýp ilk 20 haftada bebeðini kaybeden çiftler de sokulabilir.

Bilinen yöntemlerle gebe kalmasý imkansýz olan çiftlerin durumu "sterilite" olarak tanýmlanmaktadýr. Bugünlerde yardýmcý üreme teknikleri (tüp bebek, mikroenjeksiyon), kloning (kopyalama), kiralýk anne, yumurta ve sperm baðýþlama hýzla yaygýnlaþtýðýndan sterilite tanýmý son derece az kullanýlmaktadýr. Bu tanýma uyan ( örneðin doðuþtan rahmi ve yumurtalýklarý olmayan) bir kadýn bile kiralýk anne ve klonlama yoluyla bebek sahibi olabilir. Ancak bu taným gebe kalamamak olarak anlaþýlýrsa bu tür hastalar hep olacaktýr.

Yaklaþýk olarak evli çiftlerin %15'i infertil olup, kýsýrlýk %30 kadýndan, %30 erkekten, %40 oranýnda ise hem erkek hem kadýndan köken alan etkenlere baðlýdýr. Erkeklere ait nedenler, (infertilitenin)kýsýrlýk nedenlerinin yaklaþýk %50' sini oluþturduðu ve kadýn tetkiklerine göre daha kolay ve ucuz bir yöntem olmasý nedeniyle araþtýrmaya meni (sperm) analizi (spermiogram) ile baþlanýr. Kadýnýn veya erkeðin daha önce çocuk sahibi olmasý araþtýrmaya spermiogram ile baþlanýlmasý durumunu deðiþtirmez.

Sperm analiz raporu anormal çýkarsa kadýnla ilgili yapýlmasý planlanan tetkikler erkeðin durumu açýklýða kavuþuncaya kadar ertelenir. Spermiogram normal bulunursa kadýnla ilgili tetkiklere hemen baþlanýlýr. Kadýn infertilitesinin nedenleri arasýnda %40 yumurtlama, %40 tüplerde ve % 10'dan daha az olarak anatomik þekil bozukluklarý ve tiroid hastalýklarý gibi diðer hormonal nedenler bulunmaktadýr. Sigara içmenin gebelik üzerine bilinen etkileri yanýnda sigara içen erkek ve kadýnda döllenme yeteneðinde azalma olduðu tespit edilmiþtir. Sigaraya baþlama yaþý ne kadar erkense bu risk o kadar artmaktadýr. Marihuana, eroin, kokain vb. uyuþturucular üreme fonksiyonunu bozar, sperm yapýmýný azaltýr.

Gebeliðe ve bir bebeðe kavuþmak bazan çok kolay bazan zordur. Korunmayan çiftler ilk ayda %20, 3 ayda %40, 6 ayda %60 , 12 ayda %85 oranýnda gebe kalabilmektedirler. Buradan da görüldüðü gibi yeni evli çiftlerin 1 yýlý doldurmadan doktora çocuklarý olmadýðý gerekçesiyle baþvurmalarý akýlcý deðildir. Bazý kadýnlar çok þanslýdýrlar ve kolayca gebe kalabilirler. Bazýlarý ise uzun yýllar uðraþarak gebelik ve bebek sahibi olabilirler. Bütün testleri normal olan çiftlerde, kadýnda yumurtlamanýn olduðu ayda gebelik oraný % 20-25’dir. Bir yýlýn sonunda ise bu oran % 85’e çýkar. Yeterince uzun süreler denemeden "Bu ay yumurtlama oldu mu? Neden gebe kalamadým?" þeklinde kaygýlar bilimsellikten uzak ve gebe kalmayý daha da zorlaþtýran faktörlerdir.

Ýnfertilite yani Kýsýrlýk, taný ve tedavisi bir ekip çalýþmasý gerektiren ve sistemin kendi içinde geri dönüþ yollarýyla denetlendiði, týbbi bir sorundur. Ýnfertilite hem erkek hem de kadýndan kaynaklanabilen, kadýnýn gebe kalamamasý ve çocuk doðuramamasý ile sonuçlanan erkek veya kadýn üreme sisteminin bir hastalýðýdýr.

Çiftin deðerlendirilmesi tedavinin baþarýsýný etkilemesi açýsýndan çok önemlidir. Ýnfertilite tedavisinde ince detaylar baþarý þansýný etkileyebilmektedir. Bir araþtýrmada kýsýrlýkla doktora baþvuran çiftlerin % 3-5 kadarýnýn hiç bir fiziksel sorunu olmaksýzýn psikolojik nedenlerle gebe kalmadýðý, bu çiftlerde psikiatrist veya psikolog yardýmýyla gebelik saðlandýðý gösterilmiþtir. Gebelik son derece doðal bir olaydýr. Ancak oluþumu için beyin, beyin sapý, böbrek üstü, tiroid, yumurtalýk, pankreas hormonlarý, tüpler, rahim, rahim aðzý, testisler, erkek üreme organ fonksiyonlarýnýn son derece ince dengelerle, uyum içinde çalýþmasý gereklidir.

Tüm bu sistem ve organlarýn þimdiki veya daha önceki sorunlarýnýn veya bozukluklarýnýn sorgulanmasý, araþtýrýlmasý çoðu zaman uzun, yorucu ve ciddi bir süreçtir. Tüm týbbi yaklaþýmlarda olduðu gibi taný öncesi görüþme ve öykü alma kýsýrlýk için çok önemli bir aþamadýr. Çiftin tüm özelliklerinin bilinmesi, kendileri için en uygun tedavinin planlanmasýný saðlayacak ve baþarý þansý da bu oranda yüksek olacaktýr. Baþarýsýz bir tedavi sonrasýnda veya gebelikte problemlerle karþýlaþtýðýmýzda geriye dönük sorgulama yerine, önceden tedbirleri almak ve olasý problemlere karþý hazýrlýklý olmak baþarý için vazgeçilmez bir önkoþuldur. Bu yüzden infertil çiftin deðerlendirilmesi ilk görüþmede detaylý bir öykü ile baþlar.

Ýnfertilite, çiftin ortak problemi olduðundan, çiftlerden birinin yardým etmemesi, araþtýrmaya katýlmamasý tedaviyi imkansýz hale getirebilir. Ýlk görüþmede dikkatli bir sorgulamadan sonra, nedenlerin araþtýrýlmasý, olasý bulgular, deðiþik tedaviler ve sonuçlarýnýn tartýþýlmasý gibi detaylý ve sýralý bir yol izlenecektir. Çocuk sahibi olmak amacýyla bir tedavi merkezine baþvuran çiftlerde infertilitenin tanýmlanmasý, infertiliteye sebeb olan faktörlerin belirlenmesi, buna baðlý tedavinin düzenlenmesi herþeyden önce infertil çiftlere yeterince zaman harcamaktan geçmektedir. Adet düzeni, kötü alýþkanlýklar, meslek, çalýþma koþullarý, cinsel iliþki sýklýðý, geçirilmiþ hastalýklar, geçirilmiþ ameliyatlar vb. öðrenilmelidir. Bu görüþmeler sýrasýnda çiftlerin tüm sorunlarýný ve psikolojik durumlarýný ifade etmeleri önemlidir.

Baþlangýçta eþlerin birlikte konuþmaya gitmesi önemli olup infertilite probleminin eþlerin ortak sorunu olduðu, tanýda kullanýlacak yöntemler ve planlanan iþlemler, tedavi basamaklarý tek tek anlatýlmalý ve hekim daha iþin baþýnda profesyonel bir davranýþ ile tetkiklerin basamaklar halinde yapýlacaðýný, hangi basamakta, hangi koþullarda, hangi tedavilerin uygulanabileceðini çifte anlatmalýdýr. Ýlaç tedavileri, cerrahi tedaviler, aþýlama ve en sonunda tüp bebek uygulamalarýna kadar gidebilecekleri ve herbir yöntemin baþarý ve yan etkileri anlatýlmalý, çifte güven verilmelidir. Bu sýrada eþlere yeterince zaman ayýrmak suretiyle tedavinin sürekliliði saðlanmalýdýr.

Hekimin kýsýrlýkta en önemli katkýsý çiftin tespit edilen sorunlarýný mümkün olduðunca ortadan kaldýrarak doðal yollarla gebe kalma þansýný saðlamaktýr. Birinci basamak dediðimiz bu dönemde baþarýlý olunamadýysa, yani gebelik elde edilemediyse hemen ikinci basamak dediðimiz yardýmcý üreme tedavilerine geçmek gerekebilir. Birinci basamakta hekim, çifti oyalamadan, ne zaman ileri düzey üremeye yardýmcý tekniklerin gerektiðini belirleyerek, çifti uygun bir merkeze yönlendirmelidir.