1. Spermiogram
2. Adetin 3.günü (2-4 ) bazal hormon profili
3. HSG (tüpler ve rahmin filmi)

Spermiogram:

Araþtýrmaya mutlaka erkek sperm analizi ile baþlanmalýdýr. Bu hem ucuz hem de çok fazla bilgi verebilen bir testtir. Çiftin daha önce bir bebeðinin olmasý durumu deðiþtirmemeli ve daha önce bebek sahibi olmuþ çiftlerde erkeðin normal olduðu kabul edilerek, kadýnlarýn bir çok testi boþ yere yaptýrmalarýnýn önüne geçilmelidir. Ve bazen erkek hastalar “daha önce benim çocuðum oldu, sperm sayýmýna gerek yok” diye düþünürler. Oysa sperm sayý ve kalitesi de yaþ, enfeksiyon ve hormonlara baðlý olarak zamanla bozulabilmektedir. Bu yüzden kýsýrlýk araþtýrmalarýna erkekten baþlanmalýdýr.

Erkekler her ne kadar kabullenmek istemeseler de, gün geçtikçe erkek infertilitesi yaygýnlaþmakta ve infertilitenin baþlýca nedenlerinden biri olabilmektedir. Bir çok laboratuarda yapýlabilen idrar tetkiki, hormon analizleri ve infertilitedeki en önemli test olarak kabul edilen sperm analizi (spermiogram) , yorumlanmasý ve uygulamasý güç bir test olduðundan dikkatli yapýlmalýdýr. Sperm analizini yaptýracak olan kiþinin dikkat etmesi gereken kurallar þunlardýr;

1. 72-96 saat(2-5 gün) cinsel perhizi olmasý
2. Mastürbasyon öncesi az da olsa muhakkak idrar yapýlmalý ve eller normal bir sabunla iyice yýkanýp, kurulanmalýdýr.
3. Mastürbasyon ile alýnan meni steril bir kapta toplanmalýdýr.
4. Mastürbasyon sýrasýnda kayganlaþtýrýcý madde (tükürük, sabun veya özel jeller) kullanýlmamalýdýr.
5. Mastürbasyon laboratuar ortamýnda yapýlmalý veya bu mümkün deðilse laboratuara soðuða maruz kalmadan(alüminyum folyo veya havlu ile sarýlarak vücut temasý saðlanacak þekilde) 20-30 dk. içerisinde ulaþtýrýlmalýdýr.
6. Kiþiye laboratuar ortamý dýþýndan meni getirmenin sakýncalarý iyice anlatýlmalýdýr.

Bazal hormon profili ölçümü:
Kadýnda kýsýrlýðýn önemli nedenlerinden birisi hormonal bozukluktur. Eðer üreme organlarý bir orkestra gibi düþünülürse beyin sapý (hipotalamus ve hipofiz) bu orkestrayý hormonlar aracýlýðý ile yöneten bir þeftir. Þefin en küçük hatasýnda orkestradaki uyum ciddi derecede bozulabilmektedir. Bu bozukluk yumurtlamayý ve gebe kalmayý önler. Bu yüzden adetin 3.günü yapýlan hormon ölçümleri bu uyumu gösterme açýsýndan önemlidir.Yumurta hücrelerini büyüten ve yumurtalýklardan östrojen hormonunun salgýlanmasýna neden olan hipofiz kaynaklý FSH ve LH hormonlarýnýn seviyesi hekime bir çok þeyi anlatabilir. Östrogen özellikle siklusun 2.yarýsýnda progesteron hormonu ile birlikte embriyonun yerleþmesi için rahim içindeki mukozayý hazýrlar. Doktor, eðer hastada diðer bazý klinik bulgular varsa (göðüsten süt gelmesi, kýllanma, ses kalýnlaþmasý, adet düzensizliði, adet görememe vb.) prolaktin , tiroid hormonlarý, testosteron, DHEA-SO4, 17-OH progesteron, kortizol gibi baþka hormon seviyelerine de bakabilir.

Histerosalpingografi (HSG,tüp filmi):
Radyoloji kiniklerinde yapýlan ve tüplerin açýk olup olmadýðýný, doðumsal þekil bozukluklarý ve rahim içinde yapýþýklýklar ve yer kaplayan kitlelerin (miyom, polip) varlýðýnýn araþtýrýlmasýnda kullanýlýr. Tüp filminin çekilmesi sýrasýnda verilen boya (x-ýþýný geçirmeyen sývý) bir ekran aracýlýðý ile sývýnýn rahim ve tüplerden geçiþi izlenir. Bu sýrada çekilen filmlerle hastalýk görüntüleri elde edilip arþivlenir.

HSG çekim tekniði:
Ýþlem genellikle aðrýsýz veya hafif bir aðrýya neden olsa da hastaya önce bazý anti-inflamatuar (aðrý kesici) ilaçlar verilebilir. Hasta röntgen filmi çekilen masaya sýrt üstü yatarak jinekolojik muayene pozisyonunda iken vajinal spekulum (jinekolojik muayene aleti) yerleþtirilir.Rahim aðzý diþli, uzun, özel bir pensle (tek diþli, tenakulum) tutularak rahim içine boyayý vermek için kullanýlan özel boru (Rubin kanülü) yerleþtirilir. Bir enjektör aracýlýðý ile çok yavaþ ve azar azar boya verilerek, ekrandan boyanýn önce rahim aðzýndan içeri giriþi, sonra rahim içine daðýlýþý ve nihayet tüpleri geçip karýn boþluðuna daðýlýmý hareketli olarak izlenip gerekli aþamalarda filmler çekilerek bu filmler tekrar ayrýntýlý olarak incelenir. Eðer önceden kullnýlmamýþsa filim çekilmesi sonrasýnda aðrýlar olursa aðrý kesici kullanýlabilir. Boya maddesi iyot içerdiðinden iyot allerjisi oluþabilir.Ýyot allerjisi olduðu bilinenlerde film iyotsuz maddeler kullanýlarak çekilmelidir. Ýþlemin aþamalarýndan da görüldüðü gibi içeri doðru itilen sývýnýn basýncý ile bazan tüpteki salgýlarýn ve basit yapýþýklýklarýn oluþturduðu týkanýklýklarýn açýlmasýyla HSG sonrasý kendiliðinden gebelikler (tedavi yapýlmaksýzýn) görülebilir. HSG'de yaðda çözünen boya kullanýldýðýnda, suda çözünen boya kullanýldýðýndan daha yüksek gebelik oranlarý bildirilmektedir. Ancak yaðlý maddelerin de tüpte mikropsuz bir iltihabi olaya (granulom) neden olabileceði gösterildiðinden son zamanlarda daha çok suda çözünen boyalarla HSG çekilmektedir. HSG hangi yöntemle çekilirse çekilsin kýsýrlýk nedeninin araþtýrýlmasýnda halen vazgeçilmez yöntemlerden birisidir. Erkekte bir neden bulunamadýðýnda, özellikle hormonlarý ve adet düzeni normal olan bir kadýnda ciddi, pahalý ve uzun süren kýsýrlýk araþtýrmalarý ve tedavilerine geçilmeden önce HSG çekilmesi oldukça önemlidir. Ultrason ve doppler ile uygulanan bazý görüntüleme yöntemleri halen HSG'nin verdiði bilgileri verememektedir.

Ultrason:
Ultrason ile genital organlarýn durumun net olarak ortaya konulabilir. Rahmin doðuþtan þekil bozukluklarý, endometriumun kalýnlýðý, yumurtalýk kistleri, yumurtalýklarýn derecelendirilmesi (grading), tümoral oluþumlarýn tespiti ultrason ile kolaylýkla yapýlabilir. Yumurtlama geliþiminin takibi de ultrasonun ile yapýlmaktadýr.

Sims -Huhner Test (Postkoital test, Ýliþki sonrasý test):
Aþýlama yöntemi yaygýnlaþtýkça daha da az kullanýlan, eski bir kýsýrlýk araþtýrma yöntemidir. Ovulasyona (yumurtlamaya) yakýn günlerde cinsel iliþkiden 1-12 saat sonra servikal mukus alýnarak mikroskopla içerisinde ne kadar canlý sperm olduðunun sayýlmasý esasýna dayanýr. Test sýrasýnda rahim aðzýndaki sümüksü maddenin (mukus) uzama kabiliyetine bakýlýr. Mukus bu dönemde ortlalama 10 cm kadar uzayabilir. Mukus kalitesi iyi deðilse diðer testlerle ovulasyon günü tespit edilerek test tekrarlanýr. Kötü mukus kalitesi gebelik þansýný azaltmaktadýr. Kalitesiz mukusun düzeltilmesi için östrogen tedavisi yapýlabilir. Buna neden olarak enfeksiyonlar düþünülüyorsa kültür alýnýp sonuca göre antibiotik tedavisi yapýlabilir. Mikroskop altýnda bir büyütme sahasýnda 1 -10 adet hareketli spermin bulunmasý alt sýnýr olarak kabul edilmektedir. Pozitif sonucun güvenilirliði tartýþýlmaz ama negatif testin deðerlendirilmesi daha zordur. Çünkü post koital testte hiç sperm yokken, karýn içinden alýnan sývýlarda (laparoskopi ile) yeterli sayýda spermin tüplerden geçtiði ve gebeliklerin olduðu gösterilmiþtir. Ancak mukus içerisinde enfeksiyon ve antikorlar nedeniyle sperme karþý oluþmuþ düþman bir ortamýn gösterilmesi için basit bir yöntem olmasý açýsýndan doktorunuz post koital test yapabilir. Bu test sýrasýnda mukus kalitesinin deðerlendirilmesi (Spinn - Barkeit Testi) hormonlarýn etkisinin de iyi bir göstergesi olabilir. Ýyi bir servikal müküs herþeyden önce östrojen seviyesi ile ilgilidir.

Post koital testte hiç sperm görülemezse;
· Tam bir cinsel iliþkinin olup olmadýðý sorgulanmalýdýr.
· Spermiogram yenilenebilir.
Sadece ölü spermler varsa;
· ·Anti sperm antikor testleri yapýlabilir.
· Cinsel iliþki sýrasýnda kayganlaþtýrýcýlarýn kullanýlmamasý önerilmelidir.

Mukus kalitesi bozuk ise ( mat,bulanýk,uzamayan mukus);
Spermiogramda sperm sayýsý normal ise ovulasyon döneminde mukus Ph'sý ölçülüp, Ph 7'nin altýnda ise cinsel iliþki öncesi 200 cc temiz su içine bir çay kaþýðý karbonat konularak vagina yýkandýktan sonra cinsel iliþki önerilebilir. Bu yöntem Ph'nýn 7 'nin altýnda olduðu mukus kalitesi kötü olan hastalarda iyi sonuçlar elde edildiðini ileri sürenler vardýr.
· Mukus bulanýk , sarý renkli (enfeksiyon?) ise kültür (mycoplasma,chlanmidya) ve kültürde üreme olursa uygun antibiotik tedavisi yapýlabilir.

Endometrial Biopsi:
Bu test rahim içi mukozasýnýn kalitesini kontrol etmek için kullanýlmaktadýr. Adet kanamasýna yakýn bir günde yada adetinin ilk 6-12 saatinde endomtriumdan parça alýnýp patolojik incelemeye gönderilir. Burada yumurtlamadan sonra oluþan sarý cisimden (corpus luteum) progesteron hormonunun yeterince salgýlanýp salgýlanmadýðý ve rahim içi mukozasýnýn embrionun ekilmesine uygun olup olmadýðý hakkýnda bilgi elde edilir. Bu dönemde endometriumda oluþan bozukluklar erken düþükler veya gebe kalamamaya neden olabilmektedir.Tekrarlayan endometrial biopsilerle endometriumun yeterli derecede progesteron etkisinde kalmadýðý gösterilirse yumurtlamayý veya yumurtlama sonrasý dönemde sarý cisimi uyaran (CC, FSH, LH) ilaçlar veya direkt olarak dýþarýdan progesteron hormonu verilebilir. Son yýllarda pek kullanýlmamaktadýr.

Yumurtlamanýn tespiti
Kýsýrlýkla ilgili yapýlan bazal testlerin anlatýmýndan sonra yapýlmasý gereken kadýndaki yumurtlama gününün tespiti ve planlanmýþ cinsel iliþki gününün tespit edilmesidir.Yukarýda da anlatýldýðý gibi gebelik için öncelikle saðlýklý bir yumurta ve bunu dölleyecek sperm gereklidir. Yumurtlamayý takiben yumurta yaklaþýk 24 saat süreyle canlý kaldýðýndan yumurtlamanýn tespiti hem anne adayýnýn doðurganlýk ve hormonal durumunun, hem de cinsel birleþme zamanýnýn belirlenmesinde önemlidir. Deðiþkenlikler olmakla birlikte döllenme olasýlýðýnýn daha yüksek olduðu günler adet döneminin ortasýndaki günlerdir. Genellikle yumurtlama beklenen adet gününden 14 gün önce oluþur. Döllenme olasýlýðýnýn yüksek olduðu günleri tespit etmek amacýyla bir çok yöntem vardýr.

Bunlar;
· Vücut Isýsý Takibi (Bazal Body Temperatür- BBT-)
· Servikal Mukus Uzama Testi
· Servikal Yumuþama Testi
· Luteinize Edici Hormon yükselmesini tespit eden testler (tükrük,kan vb)
· Ultrasonografi ile yumurtalamanýn takibi
· 21. günde kanda progestreon hormonu seviyesinin tayini
· Adet döneminin 2. yarýsýnýn sonlarýnda ya da adet kanamasýnýn ilk 6-12 saatinde (strich) kürtaj yapýlarak alýnan rahim içi dokusunun mikroskopik muayenesidir.Bu testlerin hepsi yumurtlamayý gösterir ama kesin olarak günün tespiti saðlayan ultrason ile yumurta foliküllerinin büyümesini takip etmek,bazal body temperatür tablosu ve Luteinize edici hormon yükselmesinin takibi yumurtlama gününü tespit edebilen testlerdir.

Vücut Isýsý Takibinin (BBT) esaslarý:
Bir adet dönemi (siklus) ortalama 28 gündür. Bir siklusta ovulasyon ortalama olarak beklenen adetten 14 gün önce görülür. Eðer adet dönemi daha uzun veya kýsa ise ovulasyon günleri de deðiþicektir. Örneðin siklus 35 gün ise (35-14=21) 21.gün,eðer siklus 25 (25-14=11) gün ise 11. gün yumurtlama günüdür. BBT takip etmekle ovulasyonun olup olmadýðýný ve ovulasyon gününü kestirmek mümkündür. BBT takibi iliþki gününü tahmin için de kullanýlabilir. BBT ile siklusun 13. günü yumurtlama olduðu tespit edilmiþse bir sonraki siklusta adetin 12. günü en ideal iliþki zamanýdýr.
Düzenli yumurtlamasý olan bir kadýnda 28 günlük bir siklusun ilk 14 gününde vücut ýsýsý (BBT) 36-37 derece cývarýndadýr. BBT ovulasyondan (yumurtlama) sonraki gün 0,5-1 derece (37 derecenin üstüne) yükselir. Vücut ýsýsý (BBT) yükseldiðinde gebe kalmak için genellikle zaman geçmiþtir. Cinsel birleþme BBT yükselmeden önceki günler içinde olmalýdýr. Ovulasyon (yumurtlama) sonrasý, luteal faz denilen adet döneminin 2. yarýsý baþlar. Bu dönemde hormonlarýn etkisiyle (progesteron) BBT 37 derecenin üstünde kalýr. Sonraki adetinin ilk gününden itibaren BBT düþer. Eðer gebelik olursa BBT düþmez ve doðuma kadar 37 derecenin üstünde kalmaya devam eder.
Bazal Vücutu Isýsý (Bazal Body Temperature,BBT) Takip Çizelgesi
BBT takip etmenin en iyi yolu bir BBT tablosu elde etmektir. Bunu doktorunuzdan aldýðýnýz bilgilerle kendiniz yapabilir, hazýr basýlý tablolar kullanabilir veya burayý týklayarakelde edebilirsiniz.

Doðru bir BBT takibini yapmak için aþaðýdaki adýmlarý takip ediniz.
· Bir vücut termometrosi alýnýz.
· Yataðýnýzýn baþucundaki etajerin çekmecesine tablo, termometre ve kalemi koyunuz.
· Termometreyi (cývalý ise) cývasýz ucundan tutup sallayarak 36 derecenin altýna düþürünüz.
· Sabah uyandýðýnýzda hiçbir þey yapmadan termometreyi dil altýna yerleþtirerek ateþinizi ölçüp dikkatle okuduktan sonra BBT tablosunda o günkü tarihin karþýsýna okuduðunuz deðeri kaydediniz.
· Yumurtlamadan sonra adet kanamasýnýna kadar ortalama 1 derecelik vücut ýsýsý artýþý normal bir yumurtlama dönemi olduðunu gösterir. Yumurtlama olmayan adet dönemlerinde ýsý artýþý gözlenmez. Mutlak bir gösterge deðildir. BBT takibi ile evde, kendi kendine, yumurtlama düzeni ile ilgili kabaca bir bilgi edinilebilir.

Servikal yumuþama ve pozisyon
Serviks (rahim aðzý) rahmin vagina içerisndeki giriþ bölümüdür. Bir adet dönemi boyunca rahim aðzý farklý pozisyonlar alýr. Serviksin pozisyonunu tespit etmekle ovulasyon gününün yaklaþýk olarak tahmini mümkündür. Ancak çok pratik, güvenilir ve sýk kullanýlan bir yöntem deðildir. Elle muayene sýrasýnda eller temiz, týrnaklar kýsa olmalýdýr. Serviksin (rahim aðzý) elle muayene sýrasýnda sert veya yumuþak olmasýna göre karar verilir. Yumurtlama sýrasýnda serviks daha yumuþak olarak ele gelir. Pratikte çok da uygulanan bir yöntem deðildir.

Servikal Mukus
Rahim aðzýndaki hücreler tarafýndan yapýlan sümüksü maddeye servikal mukus denir. Yumurtlama ve yumurtalýk hormonlarýnýn etkilerini izlemenin en iyi yollarýndan biri de servikal mukustaki deðiþikliklerdir. Ancak bu yöntem de sýk uygulanan, pratik ve güvenilir bir yöntem deðildir. Banyoda iken vaginaya parmak sokularak rahim aðzýndan bir parça mukus alýnarak, iki parmak arasýnda yoðunluðu ve uzama miktarý kontrol edilir. Siklusunun baþýnda mukus kalýn, mat esnekliði azdýr. Yumurtlamadan 1-2 gün önce berrak, kaygan ve elastik bir mukus oluþur. Kadýn mukusu parmaklarý arasýna aldýðýnda kayganlýðý hisseder. Ýþaret ve baþ parmaklarý arasýnda mukus varken parmaklarýný açtýðýnda mukus (5-10 cm kadar) uzayacaktýr. Sperm bu mukus içerisinde beslenip korunarak yumurtaya ulaþabilir. Bu mukus olmadan spermler vaginal kanal içinde uzun süre yaþayamazlar. Yumurtlamadan sonra servikal mukus kaba ve hamur gibi yapýþkan hale gelir. Beklenen adetten hemen önce çok az mukus vardýr ve rahim aðzý neredeyse kurudur. Servikal mukustaki deðiþiklikler BBT takip kartýna not edilebilir.

Yumurtlamayý Gösteren Testler (Ovulation Predictor Tests):
Diðer yöntemelere göre pahalý, ancak kolay ve güvenilir olduklarýndan bir çok kadýn ve doktor tarafýndan tercih edilen bir yöntemdir. Eczanelerde satýlan hazýr kitler vardýr. Bu kitler içinde 5-7 adet çubuk bulunur. Bu çubuklarla Luteinizi Edici (Luteinising Hormon) Hormonun yumurtlamadan hemen önce hýzla yükseldiði dönem belirlenebilir. Bu hýzlý yükselmeyi takiben 24-36 saat sonra yumurta çatlamaktadýr. Pozitif sonuç alýndýðýnda yumurtlama ertesi gün olacak demektir. Buna göre cinsel birleþme planlanabilir.