Öncelikli tetkikler yapýldýktan sonra (HSG,Hormon Profili ,Spermiogram ) bir neden bulunamayan çiftlerde laparoskopi öncesi (yaþý uygunsa) bir süre daha takip ve düzenli cinsel iliþki, ampirik tedaviler denenebilir. Ýnfertilite tetkikleri sýrasýnda ortalama %40 hasta gebe kalmaktadýr.

Kadýnlarýn %7'si görüþme ve spermiogram yapýlmasýný, %4'ü vajinal muayene ve rahim aðzýndan kalýn, mat bir mukusun çýkarýlmasýný ve %17'si tüp filmini takiben gebe kalmaktadýrlar. Bir çalýþmada kýsýrlýk tedavisi gören 597 kadýndan %41 'i gebe kalýrken, hiç tedavi görmeyen 548 kadýndan %35'inin gebe kaldýðý tespit edilmiþtir.

Tedavi seçenekleri nedene yönelik olarak çok deðiþik olabilir. Örneðin uygun olmayan cinsel iliþki þekillerinin ve zamanlamasýnýn düzeltilmesi (yýllarca hiç cinsel iliþkide bulunmadan, bakire ve çocuk isteði ile doktora baþvuran kadýnlar hiç de nadir deðildir), yumurtlama bozukluðu olup aþýrý þiþman ve zayýf bir kadýnýn sadece normal kiloya gelerek düzenli yumurtlamaya baþlayýp gebe kalmasý kýsýrlýk tedavisi olarak kabul edilebilir. Ama burada daha çok profesyonel yardým, bir kadýn-doðum uzmanýnýn yapacaðý tedaviler anlatýlacaktýr.

Cinsel Ýliþki Rejimi
Cinsel iliþki insanda türün devamý için yapýlan basit bir içgüdüsel eylem deðildir. Çok özel, sosyal ve ruhsal boyutlarý olan ve aslýnda biyolojik olarak da oldukça karmaþýk bir takým fizyolojik düzenlemeleri gerektirir. Gebelik için en uygun cinsel iliþki sýklýðý, tekniði gibi pek çok öneriler olsa da en doðrusu çiftin cinsel iliþki düzenlerini psikolojik olarak sýkýntýya girmeden, özellikle gebelik olasýlýðýnýn yüksek olduðu günlerde olmak üzere liberal olarak sürdürmeleridir.

Gebe kalmak için cinsel birleþme zamanlamasý , sýklýðý ve tekniði
Yeterli sayýda spermi rahim aðzýna veya vajina içine býrakabilmek için 3 gün cinsel iliþkide bulunmadan bekledikten sonra yumurtlamaya yakýn günlerde gün aþýrý veya her gün cinsel iliþki gebelik için uygun bir rejim olabilir. Bir gün içinde birden çok iliþkide bulunmak sanýldýðý gibi gebelik þansýný daha da çok artýrmamaktadýr. Çiftlerin (özellikle erkeklerin) programlanmýþ (3 gün iliþki yok, sonraki gün veya günaþýrý iliþki gibi) cinsel iliþki rejimlerine uymasý sýkýcý ve aþýrý strese neden olabilen bir olaydýr. Bu yüzden herhangi bir yöntemle yumurtlama tespit edildiðinde kadýnýn erkeðe bu durumu açýklamadan, doðal ve duygusal bir ortam yaratarak yapýlan cinsel birleþme daha baþarýlý olabilir. Mekanik ve zorlayýcý program ve iliþki perhizlerinin dýþýna çýkarak sosyal ve psikolojik sýkýntýlarý azaltmak oldukça önemli faydalar saðlayabilir. Unutmayýnýz ki üreme organlarý denilen orkestra beyin sapý denilen þef tarafýndan yönetilmektedir.

Cinsel Ýliþki Pozisyonu
Serviksin spermler için hem bir geçiþ yolu, hem bir depo olmasý nedeniyle daha fazla spermin vagina içerisinde servikse yakýn bulunmasýna yardýmcý olmak için bir çok yöntem tarif edilmiþtir. Cinsel iliþkiden sonra yataktan hemen kalkmama en bilinendir. Boþalmadan hemen sonra meni mat, yapýþkan, sümüksü bir kitle iken 15-30 dakika içinde akýþkan, berrak bir sývý halini alýr. Likefaksiyon (sulanma) denilen bu olaydan sonra daha çok sperm meni içerisinden ayrýlýp vajinadan rahim aðzýndaki mukusa, oradan da tüplere doðru hareket etmektedir. Böylece iliþkiyi takiben hemen ayaða kalkmak, vaginayý yýkamak rahim içine geçen spermlerin sayýsýný etkileyebilir. Cinsel iliþki sonrasý yarým saat kadar kalça yükseltilerek yatmak akýllýca bir davranýþtýr. Ancak bunun gerekli olmadýðýný bildiren pek çok bilimsel araþtýrma sonuçlarý da vardýr. Herþeye raðmen çocuk isteyen bir kadýnýn, cinsel iliþkiden sonra kalçasýnýn altýna bir yastýk koyarak yarým saat kadar sýrt üstü yatmasýnýn hiç bir zararý yoktur.

Kayganlaþtýrýcýlar ve aðýz salgýlarý
Bazý çiftler cinsel iliþkiyi kolaylaþtýrmak için vaginayý kayganlaþtýran jel ve kremler kullanýrlar. Ama bu maddeler spermler için zararlý olabilir. Çiftler gebelik istedikleri dönemlerde bunlarý kullanmamalýdýrlar. Özellikle kadýnda vaginal kuruluk varsa cinsel iliþkinin olabilmesi için kayganlaþtýrýcý kullanmak bir zorunluluk olabilir. Bu durumda vaginal pH 'yý bozmayan su içerikli jeller kullanýlmalýdýr. Oral seks ile bulaþan aðýz salgýlarý spermi öldürebileceðinden çocuk isteði ile yapýlan bir cinsel birleþmede oral seks önerilmez.

Cinsel iliþki zamaný ile bebeðin cinsiyeti arasýndaki iliþki
X kromozomu taþýyan spermlerin Y kromozomu taþýyan spermlerden daha yavaþ, uzun ve aðýr olduðu bilinmektedir.X kromozomu taþýyan spermler Y kromozomu taþýyan spermlerden daha uzun sürede yumurta hücresine ulaþmaktadýr.Bu nedenle bebeðin cinsiyetinin belirlenmesinde cinsel iliþki zamaný önemlidir. Eðer kýz çocuk istiyorsanýz ovulasyon gününden (iyi belirlenmiþ olmalýdýr) 3-4 gün önce cinsel iliþkide bulunmalýsýnýz. Daha sonra iliþkiye girmeyerek yumurta tam çatladýðý zaman etrafýnda daha çok sayýda X kromozomlu spermlerin olmasý saðlanabilir. Erkek çocuk istiyorsanýz 9. günden itibaren ovulasyon gününe kadar iliþkiye girmeden beklemeli ve tam yumurtlama gününde cinsel iliþkide bulunmalýsýnýz. Böylece hýzla yumurtaya ulaþan daha çok sayýdaki Y kromozomlu spermlerin yumurtayý dölleme þansý daha çok olacaktýr. Tüm bunlar olasýlýðý artýran uygulamalardýr.Ancak her zaman baþarýlý olmasý beklenmemelidir. Cinsiyetin kesin olarak belirlenmesi için her iki tür kromozomun döllenme öncesi boyalarla ayýrt edilerek, mikroenjeksiyon ile yumurta içine verilmesi veya tamamý ayný tür kromozomlardan oluþan bir grup spermle yumurtanýn bir arada tutulmasýyla olabilir.Bu uygulamalar dünyanýn pek çok ülkesinde doðanýn ve insan soyunun dengesini bozabileceði için kabul görmemekte, ahlaki bulunmamaktadýr. Tabi ki bir kaç tane ayný cins çocuðu olan bir aile böyle bir seçimde haklý olarak ýsrar edebilir. Bu tartýþmanýn etik, ahlaki, boyutu burada tartýþýlmayacaktýr.

Nedene yönelik tedavi

1. Hormonal Bozukluklar
2. Anovulasyon
3. Galaktore
4. Tiroid hastalýðý,Guatr
5. PCOS
6. Endometriozis
7. Tubal-Peritoneal Faktör
8. Doðuþtan þekil bozukluklarý
9. Enfeksiyon Hastalýklarý
10. Ýmmunolojik Hastalýklar

gibi gebeliði önleyen hastalýk tablolarýnda nedenlere yönelik tedaviler ayrý baþlýklar halinde incelenebilir.
Nedeni bulunamayan veya bilinemiyen kýsýrlýk (unexplained infertility) Laparoskopi dahil yapýlan tetkiklerle hiç bir neden bulunamamýþsa bu durum "nedeni belirlenemeyen kýsýrlýk" (unexplaind infertility) olarak tanýmlanýr ve aþýlama (Intra Uterine Insemination, IUI) veya yardýmcý üreme teknikleri ile tedavi edilmeye çalýþýlýr.

Anovulasyon (Yumurtlama Bozukluðu) Tedavisi
Öncelikle yumurtlamayý bozan herhangi bir neden varsa (tiriod hastalýðý,galaktore vb) ona yönelik tedavi yapýlmalýdýr. Bunun için;

• Tiroid hastalýklarýnda , tiroid hormonlarý
• Göðüsten süt gelmesiyle karakterize olan galaktore hastalýðýnda altta yatan hipofiz adenomu ve prolaktin hormonuna yönelik cerrahi veya ilaç tedavisi yapýlýr.
• Erken menapoz veya yumurtalýklarýn fonksiyon kaybý kalýcý ise aileye bilgi verilmelidir.

Eðer nedeni belli olmayan bir yumurtlama bozukluðu varsa veya hastaya aþýlama, yardýmcý üreme teknikleri uygulanacaksa yumurtlamayý uyaran ilaçlar kullanýlýr. En çok kullanýlan yumurtlama ilaçlarýný kýsaca ne amaçla kullanýdýðýnýzý öðrenebilmeniz için aþaðýda sýralanmýþtýr;

Klomifen Sitrat:
En sýk kullanýlan yumurtlama ilacýdýr. Hipofiz bezinden daha fazla FSH ve LH hormonlarýnýn salgýlanmasýna neden olur.Bunlarda yumurta hücrelerinin büyümesine ve yumurtlamaya yol açarlar. Yani bu ilaç yumurtlamayý tetikler. Adetinin 3-5.günlerinde baþlanýr. Doza da baðlý olmak üzere yumurtalýklar da aþýrý uyarýlmaya neden olabilir. Sadece yumurtlama bozukluðu olan çiftlerde 6 ay sonunda toplam % 60-70 oranýnda gebelik elde edildiði bildirilmektedir. Biz merkezimizde hastalarýmýza en az 6 ay süre ile bu tedaviyi adetinin 3. günü ilaca baþlatýp 5 gün süre ile ilk 3 ay 1*1 verip ilacýn bitiminden sonra 4 gün süre ile cinsel iliþki kýsýtlamasý sonrasý gün aþýrý 3 kez iliþki önermekteyiz.Ýlk üç ay ayný dozla devam edip sonra çiftin durumuna göre bir 3 ayda 2*1 dozla devam ediyoruz. Bu sýrada çifte bazal ýsý tablosu vererek yapýlacak uygulama konusunda danýþmanlýk veriyoruz. Ayrýca aþagýda yazýlan geliþebilecek yan etkiler konusunda uyarýlar yapýyoruz. (Yumurtlamanýn tespiti konusuna bakýnýz). Yan Etkileri

• Ateþ basmasý
• Karýnda þiþkinlik
• Bulantý,kusma
• Baþ aðrýsý
• Göðüslerde hassasiyet
• Görme bozukluðu
• Hipersitimulasyon (aþýrý uyarýlmýþ yumurtalýk)
  

Avantajlarý

• Ucuzdur
• Kullanýmý kolaydýr
• Takibi kolaydýr
• Yumurtalýðýn aþýrý uyarýlma (Hipersitimulasyon) riski diðer ilaçlara göre azdýr.
  

Klomifen tedavisinin uzatýlmasý:
Klomifenin hem süre hemde doz olarak artýrýlmasý ile gebelik oranlarýnýn artmasý konusunda yayýnlar mevcuttur. Ancak uzun süreli klomifen tedavisinin bir çok problemi vardýr ayrýca 6 aylýk süreyi uzatmanýn çok da yararý yoktur. Bunun yerine gonadotrapinlerle tedavi denenmelidir.

Bromokriptin
Göðsünden süt gelen ve prolaktin hormonu yükselmiþ kadýnlarda ovulasyonu saðlanmasýna yardýmcý olmaktadýr. Ama prolaktin seviyesi normal olan kadýnlarda da ovulasyonu saðladýðý konusunda yayýnlar mevcuttur.

Deksametazon
Özellikle kýllanmasý olan ve yüksek erkeklik hormonu (androgen-böbrek üstü bezinin aþýrý hormon yaptýðý) kadýnlarda kullanýlmasý sonucu yumurtlama ve gebelik oranlarýnýn arttýðý bildirilmektedir. Gebelik saptanana kadar deksametazona devam edilir.

GONADOTROPÝNLER
Human Menapozol Gonadotropin(HMG):
Menapozdaki kadýnlarýn idrarýndan elde edilen bu hormon kadýnlarda beyin sapýndan salýnarak (hipofiz) yumurtalýklarý uyaran FSH ve LH hormonlarýný içerir ve böylece yumurtalýklardaki yumurtalarýn geliþmesini direk olarak uyarýr. Bu gonadotropinlerin doðal maddesi olan menapozal kadýnlarýn idrarýný bulmanýn zorluklarý,düþük saflýk,kaynak kontrolünün tam yapýlamayýþý,sýkýcý idrar toplama iþi ve saf olarak elde edilen FSH preparatlarýnda LH kontaminasyonu,bir üretimden diðerine farklýlýklar olma riski ve düþük spesifik aktivite gibi bir dizi dezavantaja sahiptirler.

Rekombinant FSH ve LH :
Gen mühendisliði ile insan vücudu dýþýnda laboratuar ortamýnda FSH ve LH hormonlarýnýn yapýlmasýyla elde edilen ilaçlardýr. Bu yolla üretilen saf FSH preparatlarý 1995 yýlýndan pazara verilmiþ ve labratuar ortamýnda tam bir kalite kontrol sistemi altýnda üretilerek eski gonadotropin preparatlarýnda ortaya çýkabilecek tüm potansiyel tehlikeleri ortadan kaldýracak þekilde üretilmiþtir.Yapýlan çalýþmalarda bu preparatla daha az miktarda ilaç kullanarak daha kýsa sürede ,daha fazla sayýda yumurta geliþimini saðlanabildiði ve daha fazla sayýda gebelik elde edilebildiðini gösterilmiþtir.Zamanla rekombinant DNA teknolojiþini kullanarak üretilen rekombinant LH,rekombinant HCG gibi bir çok preparat piyasa verilmiþtir.

Gonadotrop Hormon Analoglarý:
Gonadotrop hormonlarýn yapýlarýnda birkaç amino asitin deðiþtirilmesi elde edilen, doðal gonadotroplardan binlerce kat daha etkili hormonal ilaçlardýr. Bazan yumurtlamanýn düzenlenmesi, bazan da baskýlanmasý için kullanýlýrlar. Yardýmcý üreme tekniklerinin baþarýsýzlýklarýný azaltmak, daha kaliteli yumurtalar elde etmek için özel durumlarda kullanýlýrlar. Baþlýca olumsuz taraflarý pahalý ve uzun süreli kullanýldýklarýnda menapozal yakýnmalara neden olmalarýdýr.

Gonadotrop Hormon Antogonistleri:
Cevapsýz olgularda analoglar kullanýlmadan sadece gonadotropinlerle kontrollü ovaryel hiperstimülasyon gerçekleþtirilir. Ancak analoðun baskýlayýcý etkisinin ortadan kalkmasý ile erken LH yükselmesi de sýk olacaktýr. Bu olgularda gonadotropin antogonistlerinin ilavesi ile LH'ýn erken yükselmesi önlenebilir.