PCOS hastalýðýnda adet düzensizliði, kýsýrlýk, kýllanma, þiþmanlýk, kan þekeri düzensizlikleri çok sýk görülür.

Uzun yýllardýr yoðun araþtýrmalara konu olan bu hastalýðýn tek bir hastalýk olmadýðý düþünülmüþtür. Beyin sapý, yumurtalýk ve böbrek üstü bezlerinin birlikte tutulmasýyla ortaya çýkan karýþýk ve çok deðiþik bulgu ve belirtilere yol açan bir tablodur. Hastalýðýn temelinde hipofiz bezinden salgýlanan LH ve FSH hormonlarýnýn anormal þekilde salýnmasý yatar.

Bu dengesizlik sonucu her ay düzenli olarak yumurtlama olmaz. LH'daki artýþ overde erkeklik hormonu yapýmýný arttýrýr, salgýlanan erkeklik hormonlarý (androjenler) yað dokusunda östrojene dönüþür ve bu artýþ LH üretimini tetikleyerek kýsýr döngü ortaya çýkar. Bu kýsýr döngü kilo kaybý veya yumurtalýklarýn baskýlanmasý veya yumurtlamanýn uyarýlmasý ile kýrýlabilir. Yine kilo fazlalýðýna baðlý olarak insüline karþý bir direnç ortaya çýkmakta ve hormonal denge bozularak diabete (þeker hastalýðý) eðilim ortaya çýkmaktadýr . Polikistik over hastalýðý üreme çaðýndaki kadýnlarýn %3 ile 10'unu etkileyen yaygýn bir tablodur.

Yüksek östrojen düzeylerine baðlý olarak rahim kanseri riski oluþturmasý bir diðer önemli saðlýk problemidir. Ýlk kez 1935 yýlýnda Stein ve Leventhal tarafýndan tanýmlanan bu sendromun günümüzde hala kesin nedeni tam olarak bilinmemekte ve bu nedenle tedavisi konusunda da bir fikir birliði saðlanamamaktadýr.

Belirtiler
Hastalýk genellikle adet düzensizliði, sivilce, yaðlý cilt, kýllanma, infertilite (kýsýrlýk) ve kilo artýþý gibi belirtilerle ortaya çýkar. PCOS ilk kez ergenlik döneminde adet kanamalarýnýn baþlamasý ile tanýnýr. Bu dönemde adet düzensizlikleri en önemli belirtidir ve neredeyse hastalarýn %75'inde görülür. En sýk rastlanýlan düzensizlik seyrek adet görme þeklindedir. Normal bir kadýnda iki adet arasý 21-35 gündür. PCOS’ da genllikle 35 günden uzun aralýklarla adet görme(yýlda ortalama 4-6 kez) söz konusudur.

Zaman zaman 6 aydan uzun adet görmeme (amenore) olabilir. Gecikmeyi takiben görülen kanama genelde fazla miktarda ve uzun süreli olur. Bu düzensizlik yumurtlama olmadýðýnýn bir iþaretçisidir. Yeni adet görmeye baþlayan genç kýzlarda PCOS olmasa bile bu tür bozukluklar ilk 2 yýl boyunca normalde de görülebilir. Adet düzensizliði nedeni ile hekim kontrolü dýþýnda doðum kontrol hapý gibi düzenleyici ilaçlarýn kullanýlmasý PCOS tanýsýný geciktirebilir.

Androjenler erkekleþtirici hormonlardýr (testosteron gibi) ve erkeklerde yüksek miktarlarda bulunurken kadýnlarda çok düþük miktarlarda salgýlanýrlar. PCOS hastalarýnda androjen hormonlarý olmasý gerekenden daha fazla miktarlarda bulunur ve bunun sonucu erkek tipi kýllanma, sivilce ve hatta erkek tipi saç dökülmesi ortaya çýkabilir.Yine androgenlerin etkisiyle vücutta yað daðýlýmý da deðiþir. Hastalarýn % 40’ýnda þiþmandýr.

Bazen kilo verilmesi bile hastalýðýn þiddetini ciddi ölçüde azaltmaktadýr. PCOS yumurtlama bozukluklarýnýn olmasý ve adet düzensizliðinin görülmesi nedeni ile kýsýrlýðýn bir problem olarak ortaya çýkmasý þaþýrtýcý deðildir. Kýsýrlýk her PCOS olgusunda görülmez. Bazý PCOS olgularýnda düzenli yumurtlama ve çok kolay gebelikler olabilir. Buna raðmen PCOS gebelikte gecikmelere ve kýsýrlýða yol açan önemli bir etkendir. PCOS’lu kadýnlar genellikle gebe kalmak için tedaviye gereksinim duyarlar.

Taný
Polikistik over sendromu tanýsý klinik muayene bulgularý, laboratuar tetkikleri ve overlerin ultrasonografik incelemesi ile konur. Taný için deðiþik kriterler kullanýlmaktadýr. Bunlardan en çok kullanýlan kriterler aþaðýda sýralanmýþtýr;

• Kanda erkeklik hormonlarýnýn yükselmesi
• Muayenede kýllanma, sivilce ve ciltte yaðlanma gibi erkeklik hormonlarýnýn yükselmesi ile ortaya çýkan belirtilerin varlýðý
• Seyrek adet görme veya seyrek yumurtlama
• Þiþmanlýk(Vücut Kitle Ýnsdeksi -BMI- >25)
• Ýnsülin direncinin artmasý (Açlýk kan þekeri / Açlýk Ýnsülini < 4.5 )
• Vajinal Ulþtrasonografi ile yumurtalýkta çok sayýda küçük yumurta kistinin(polikistik yumurtalýk) görülmesi
• Kýsýrlýk

En deðerli taný yöntemlerinden birisi transvajinal ultrasonografi incelemesidir. Ultrasonografide yumurtalýklarda çok sayýda küçük kist saptanýr. Bu kistler sadece birkaç milimetre çapýndadýr ve tek baþlarýna sorun yaratmazlar. Kistler geliþir ancak yumurtlama ile içlerindeki yumurta atýlamaz. Zaman içerisinde bunlarýn sayýlarý artabilir. Ultrasonda yumurtalýðýn dýþ kýsmýnda, kapsülü altýnda inci taneleri gibi dizilmiþ kistlerin görülmesi önemli bir bulgudur.

Bu görünüm pekçok saðlýklý veya PCO olmayan kadýnýn ultrasonografik muayenesinde de tespit edilebilir.Ancak bu kadýnlarda hormonal deðerler ve klinik tablo tamamen normal bulunur. Genel olarak kadýnlarýn %20'sinde polikistik görünümlü yumurtalýk vardýr. PCOS ise bir belirtiler grubudur ve hastalýðý ifade eder. PCO ve PCOS iki farklý tanýmdýr. Bazen PCOS tek yumurtalýktaki polikistik görünümle de karþýmýza çýkabilir.

PCOS tanýsýnda kan hormon deðerleri de önemlidir. Kanda androjen düzeyleri artmýþtýr. Hipofizden salýnan yumurtalýðý uyarýcý hormonlarýn salýnýmý bozulur ve LH /FSH oraný da artar. LH/FSH oranýnýn 2'nin üzerinde olmasý PCOS lehine bir bulgudur. Adetin 21. günü bakýlacak kan progesteron deðerleri yumurtlama olup olmadýðý hakkýnda bilgi verir.

Son yýllarda yapýlan çalýþmalar PCOS ile insülin hormonu arasýnda iliþki olduðunu göstermiþtir. Ýnsülin pankreastan salýnan bir hormondur ve hücrelerin þekeri (glikozu) kullanmalarýný saðlar. PCOS'da hücrelerde insüline karþý bir direnç vardýr. Bu nedenle pankreas durumla baþa çýkabilmek için daha fazla insülin salgýlar. Bu yüksek insülin düzeyleri yumurtalýklarý etkileyerek yumurtlamayý engeller. Sonuçta androjenlerde artýþ olur. Ýnsülin direnci PCOS'lu zayýf kadýnlarýn %30'unda saptanýrken þiþman kadýnlarda bu oran %75'e kadar ulaþmaktadýr.

Ayýrýcý tanýda Cushing hastalýðý, kýllanmayla birlikte görülen psikolojik (amenore) adetten kesilme, böbrek üstü bezi tümörleri, ailevi kýllanma göz önünde tutulmalýdýr.

Uzun dönemdeki riskler
PCOS'un uzun dönemde yaratabileceði sorunlar ve riskler hem insülin hem de androjen fazlalýðýna baðlýdýr. Yüksek miktarlarda insülin uzun dönemde tip 2 diyabet yani þeker hastalýðý riski oluþturur. Bu tür diyabet genelde sýký diyet ve aðýzdan alýnan ilaçlar ile kontrol altýna alýnabilir. Kilo sorunu olan, tedavi edilmemiþ PCOS hastalarýnýn %25-35'inde 30'lu yaþlarda tip 2 þeker hastalýðý ortaya çýkar.

PCOS'da görülen hormonal deðiþiklikler tansiyon problemlerini de beraberinde getirirler. Ayný zamanda bu hastalarda kolesterol yüksekliði de ortaya çýkabilir. Her iki durum da kalp hastalýðý açýsýnda yüksek risk oluþtururlar.

Uzun süreli adet düzensizlikleri ve rahim içinin sürekli estrojenle uyarýlmasýna neden olan endometrium kanseri riskini arttýrýr. PCOS’lu ve yumurtlama olmayan hastalarda endometrium üzerinde estrojeni karþýlayan progesteron hormonu yeterli olmadýðýndan endometrium uzun süre sadece östrojene maruz kalýr ve uyarýlýr ve bu nedenle kanser riski artar.

Grafikler www.pcosupprt.org'dan alýnmýþtýr.